Ақмола облысы биыл соңғы онжылдықтағы ең сәтті егін науқанын қорытындылады. Атбасар ауданын қоса алғанда, өңір диқандары 7,2 млн тоннадан астам астық бастырып, бұрын-соңды болмаған көрсеткішке жетті. Бірақ қуанышты жаңалықтың көлеңкесінде таныс әрі шешілмеген түйін тұр — астықты өткізу мәселесі.
Элеваторлар толды, ал нарықтағы баға құлдырады
Атбасар ауданының өзінде 629 мың тоннадан астам дәнді және бұршақты дақыл бастырылған. Алайда элеваторлар толып, қабылдау шектеулі режимге көшкен. Даладағы диірмендерде де астық қоры жиналып қалған.
Нарықтағы ұсыныс артқан сайын баға төмендеп барады. Бұл — қазақстандық агросектор үшін үйреншікті сценарий.
«Күз сайын қайталанатын бір көрініс: өнім бар, бірақ сатып алушы жоқ. Баға ылдиға кетеді, фермердің табысы азаяды, ал келесі көктемгі науқанға дайындық қиындайды», — дейді Атбасар ауданының шаруалары.
Мемлекеттік қолдау бар, бірақ нәтиже күткендей емес
Фермерлер биыл көктемгі егіс пен жиын-терін науқаны кезінде мемлекеттен айтарлықтай көмек алды: жеңілдетілген несие, тыңайтқыш субсидиясы, техника жаңарту бағдарламасы. Бірақ қолдау жүйесі тек егін егу мен жинауға бағытталған. Ал ең басты сәт — өнімді тиімді өткізу — әлі де ашық күйінде қалып отыр.
«Қазір негізгі сұрақ — бағаны қалай ұстаймыз? Нарықтағы тепе-теңдікті сақтай алмасақ, шаруалар өз шығынын жаба алмайды», — дейді Ақмола облысы кәсіпкерлер палатасының Атбасар филиалының директоры Роза Тасмағамбетова.
Оның айтуынша, өнімді тиімді өткізу — ауылдағы тұрақтылық пен жұмыс орындарын сақтап қалудың басты шарты.
Бағаны ұстап тұру — жүйелі шешімдерді қажет етеді
Үкімет соңғы жылдары бұл мәселені ішінара шешуге тырысып келеді:
-
Азық-түлік корпорациясы арқылы астық сатып алу,
-
экспорттық көліктік субсидиялар,
-
және нарықтағы баға тепе-теңдігін сақтау шаралары енгізілді.
Ауыл шаруашылығы министрлігі 2025 жылғы 29 тамыздағы №269 бұйрығымен бидайды тасымалдау шығындарын өтеу бағдарламасының мерзімін 2026 жылғы 1 қыркүйекке дейін ұзартты. Бұл жақсы жаңалық, бірақ фермерлер үшін ол кеш іске қосылатын шара секілді.
Шешім бар ма?
Мамандардың пікірінше, Қазақстан агроөнеркәсібіндегі басты проблема — өнім тізбегінің соңғы бөлігі, яғни өткізу нарығының әлсіздігі. Экспорт арналары шектеулі, логистика қымбат, ал ішкі өңдеу кәсіпорындарының қуаты жеткіліксіз.
Экономистер бұл бағытта мемлекеттік қолдаудың егіс науқанына емес, өңдеу мен өткізу тетіктерін дамытуға ауысуы қажет екенін айтады. Әйтпесе, жыл сайын қайталанатын «рекордты өнім — өткізу дағдарысы» циклі үзілмейді.
Қорытынды
Ақмола облысының биылғы мол өнімі — ауыл еңбегінің жеңісі. Бірақ бұл жетістік нақты пайдаға айналуы үшін нарықтық шешім қажет. Әйтпесе, «жақсы егіннің» дәмін диқандар емес, алыпсатарлар татуы әбден мүмкін.
