Бүгін біз А.И. Бараев атындағы Астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығының өсімдіктерді қорғау зертханасының аға ғылыми қызметкері Базарбаев Берік Бектүреевичпен әңгімелесеміз. Ол Ақмола облысы әкімдігінің ауыл шаруашылығы және жер қатынастары басқармасының қолдауымен жүзеге асырылып жатқан 019 бюджеттік бағдарламасы – «Инновациялық тәжірибені тарату және енгізу бойынша қызметтер» аясындағы жұмыстарға қатысуда.
Ақмола облысының аграрлық секторында ғылыми әзірлемелерді енгізу бағдарламасы қалай жүзеге асырылуда?
Облыстық ауыл шаруашылығы және жер қатынастары басқармасының қолдауымен ғылыми әзірлемелерді өндірістің нақты жағдайларына бейімдеуге бағытталған бюджеттік бағдарлама іске асырылуда.
Бағдарламаның негізгі мақсаты – климаттың өзгеруі мен топырақтың сапалық жағдайын ескере отырып, ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділігін арттыру.
Жұмыстар Ақмола облысының әртүрлі топырақ-климаттық аймақтарында орналасқан арнайы іріктелген пилоттық шаруашылықтарда жүргізілуде.
Біздің аймақта егістіктерде қандай арамшөптер жиі кездеседі?
Жалпыланған деректерге сүйенсек, арамшөптерден толық таза ауыл шаруашылығы дақылдарының егістіктері іс жүзінде жоқ. Көптеген алқаптарда арамшөптермен ластану деңгейі орташа және жоғары.
Топырақтың жыртылатын қабатында 1 гектарға шаққанда 100 миллионнан 3–4 миллиардқа дейін арамшөп тұқымы кездеседі, сонымен қатар көпжылдық арамшөптердің вегетативтік бастамаларының да қоры өте мол.
Егістіктерде жиі кездесетін арамшөптер: кәдімгі сұлыбас (овсюг), тауық тарысы, қылтанақ (жасыл және көкшіл), иіссіз түймедақ, дала яруткасы, сондай-ақ көпжылдық арамшөптер – дала шырмауығы, лозалы сүттіген, жатаған бидайық және дала ошағаны.
Неліктен бұл арамшөптер бидай үшін аса зиянды болып саналады?
Шаруашылықтарда өсірілетін дақылдардың егістіктерінің жоғары деңгейде арамшөптенуінің негізгі себептері – арамшөптердің табиғи-биологиялық ерекшеліктері және ұйымдастырушылық-шаруашылық шаралардың сақталмауы.
Арамшөптер топырақтағы қоректік элементтердің теңгеріміне, оның физикалық және биологиялық қасиеттеріне, сондай-ақ агрофитоценоздың су-ауа, жылу және жарық режимдеріне айтарлықтай әсер етеді. Яғни, топырақ құнарлылығын төмендетеді.
Кәдімгі сұлыбас, дала ошағаны, лозалы сүттіген сияқты көптеген арамшөптер вегетацияның жекелеген кезеңдерінде мәдени өсімдіктерге қарағанда 1,5–2 есе көп ылғал пайдаланады. Соның салдарынан арамшөп басқан алқаптарда тамыр жайылатын қабаттағы топырақ ылғалдылығы 2–5%-ға төмендейді.
Сұлыбас бидайдың өнімділігін 15–40%-ға дейін төмендетеді, ал жатаған бидайық қуатты тамыр жүйесін қалыптастырып, тез таралып, мәдени дақылдарды тұншықтырады.
Сондықтан арамшөптермен күресте кешенді тәсіл мен гербицидтерді дұрыс таңдау қажет.
Арамшөптермен күресте қандай әдістер ең тиімді?
Топырақты ұтымды әрі уақтылы өңдеу біржылдық және көпжылдық арамшөптердің санын 50–60%-ға дейін азайтады.
Ауыл шаруашылығы өндірісінің даму деңгейінің артуы, химияландыру, жаңа техниканың енгізілуі топырақты өңдеуді барынша азайту жолдарын, топырақ қорғау шаралары мен технологияларын әзірлеуге мүмкіндік берді.
Минималды өңдеу технологиялары – аудармай жырту, аңыз қалдыру, мульчирование – арамшөптердің тіршілік ету жағдайын өзгертеді.
Арамшөптер ауыл шаруашылығы дақылдарының өсуі мен дамуына кешенді түрде теріс әсер етіп, өнімділікті төмендетеді және өндірістік шығындарды арттырады.
Арамшөптермен тиімді күрес тек жүйелі әрі ғылыми негізделген тәсіл арқылы ғана мүмкін. Заманауи технологияларды классикалық агротехникалық әдістермен және химиялық бақылаумен үйлестіру аграрийлерге шығындарды азайтып, тұрақты егіншілікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Фермерлерге қандай ұсыныс берер едіңіз?
Қазіргі интенсивті егіншілік жағдайында арамшөптермен күрес – ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыруға тікелей әсер ететін егіншілік жүйесінің ең маңызды элементтерінің бірі.
Арамшөппен ластану деңгейін тұрақты түрде бақылау, ауыспалы егісті сақтау, сапалы тұқым материалын пайдалану, гербицидтерді оңтайлы мерзімде қолдану және әсер етуші заттарды алмастырып отыру қажет.
Арамшөптерді бақылауда кешенді және ғылыми негізделген тәсіл өнімді сақтауға және арттыруға мүмкіндік береді. Арамшөптердің биологиялық ерекшеліктерін білу, уақтылы әрекет ету және заманауи технологияларды пайдалану – ауыл шаруашылығындағы табыстың кепілі.
